Verhalen van opa’s en oma’s

‘Oma, vertel nog eens een verhaaltje!‘ Ik herinner me nog goed hoe ik op de schoot van mijn oma kroop om een verhaal van vroeger aan te horen. Mijn oma was een echte verhalenverteller. Vroeger was het vooral leuk, maar nu, zelf volwassen en moeder, zie ik ook de enorme waarde in van het doorgeven van verhalen en het in gesprek zijn met oudere generaties.

Als kind hing ik aan de lippen van mijn opa en oma, wanneer zij over de oorlog en hun jeugd vertelden. De heftigheid ervan begreep ik niet echt. Mijn opa’s verhalen over de Tweede Wereldoorlog klonken vooral heldhaftig. En mijn oma vertelde de ‘grappigste’ verhalen over haar jeugd.

Mijn opa was een tiener ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Nu ik ouder ben besef ik me pas echt wat hij mee heeft gemaakt en wat een effect dat op hem gehad moet hebben. Zijn vader, mijn overgrootvader, zat bij het verzet. Hierdoor maakten zij als gezin bizarre dingen mee. Zo hadden ze onderduikers in huis. Bij dreiging verscholen zij zich in de ruimte tussen de vloer van de bovenverdieping en het plafond van de begane grond. Zijn verhaal over de keer dat de SS een huiszoeking kwam doen nadat iemand hen verraden had, en de SS met lange priemen in de vloeren en plafonds staken om te kijken of er zich mensen schuil hielden, hadden wat weg van een spannende film. Ik weet nog hoe hij vertelde dat hij wist dat hij geen seconde naar het plafond moest kijken, om de schijn op te houden. En gelukkig, de SS’ers konden niets vinden en vertrokken weer. Uiteindelijk overleefden de ondergedoken Joden de oorlog dankzij hun onderduikadres bij de familie van mijn opa. Hij heeft dit verhaal regelmatig verteld en ademloos luisterde ik keer op keer naar zijn verhaal. Destijds klonk het vooral heel cool, nu denk ik: ‘Jeetje… Je zal het maar meemaken!’.

Vroeger klonken ook zijn verhalen waarbij hij op het nippertje ontsnapte aan de bommen op Arnhem, vooral heel erg spannend. Maar echt beseffen hoe heftig het heeft moeten zijn om in je eentje naar familie in de achterhoek te vluchten, met enkel een paar kledingstukken en op een fiets zonder banden, besef ik me eigenlijk pas sinds ik volwassen ben. Vroeger zag ik mijn opa als mijn grootste held, wanneer hij vertelde hoe hij als jonge jongen een boodschapper voor het verzet was en dagenlang fietste op een fiets zonder banden, om zo boodschappen aan de Ondergrondse door te geven. Wat een bizarre taak is dat voor een jongen van 15. Of voor elk mens van iedere willekeurige leeftijd eigenlijk…

Ook mijn oma had de meest spannende verhalen over haar jeugd. Ze groeide op in een weeshuis en de periode daar was voor haar verschrikkelijk traumatisch. Maar ook dat is pas iets wat ik op latere leeftijd besefte. Want haar verhalen klonken in mijn kindertijd vooral heel erg grappig, door hoe ze het kon vertellen en hoe hard ze zelf lachte om haar ‘avonturen’ in het weeshuis. Zo vertelde ze gniffelend over die keer dat ze op een zak vol met poepluiers van de hoge trap afgleed. Spelen was verboden in het weeshuis vertelde ze, dus zorgde ze zelf maar voor een lolletje. Dat ze daarna straf kreeg was het naar eigen zeggen hartstikke waard. Ook herinner ik me het verhaal over hoe ze iedere week vele schoenen moest poetsen. Op een gegeven moment had ze er genoeg van en sneed ze zich opzettelijk aan een blikje schoenpoets, zodat ze niet meer verder kon poetsen. ‘Ooooh oma, wat stout!’, riep ik dan uit. Maar eigenlijk is het natuurlijk gewoon vreselijk verdrietig, dat een jong kind dit verzint om onder kinderarbeid uit te komen…. En het verhaal over die keer dat ze slaag kreeg en dagenlang met een gebroken arm op een donkere zolder voor straf zat, klonk vooral heel erg grappig omdat ze vertelde wat voor stiekeme kattenkwaad ze uithaalde op die zolder om te tijd te doden. Maar toen ik een paar jaar terug haar verhalenboeken, die ze schreef in de periode dat ze terminaal was, nog eens doorlas kon ik mijn tranen niet bedwingen. Wát een leed, op zo’n jonge leeftijd.

Ook Djurre’s opa heeft prachtige verhalen. Hij heeft gediend in de laatste jaren van de Nederlandse bezetting in Indië. Zijn verhalen over de boottocht naar Indië zijn misschien ietwat langdradig, maar iedere keer wanneer hij er over vertelt hang ik weer aan zijn lippen. Zijn verhalen klinken bijna Middeleeuws (denk aan scheurbuik, piraterij), maar het is eigenlijk nog niet eens een heel mensenleven geleden!

Ook vertelden mijn opa’s en oma’s meer luchtige verhalen. Over de de landing op de maan (‘Dit is nep!’, werd er geroepen) en de komst van bijvoorbeeld televisie, telefonie en de wasmachine. Djurre’s opa werkte zijn hele leven voor Philips en hij kan vol passie vertellen over het bedrijf, alsof het van hemzelf is! En het liefdesverhaal van mijn opa en oma is het meest romantische verhaal wat ik ken.

Ik ben dankbaar voor de verhalen die mijn opa’s en oma’s hebben verteld aan mij. Het doorgeven van verhalen en kennis is zo belangrijk voor jongere generaties. Door mijn opa’s verhalen leerde ik dat leven in vrijheid een groot goed is. Door mijn oma’s verhalen zie ik in hoeveel er verbeterd is in Nederland ten aanzien van jeugdzorg en ik heb grote bewondering voor hoe zij ondanks haar heftige verleden de leuke oma was die ze was. Ik had haar graag nog bij me gehad. En als Djurre’s oma vertelt hoe zij vroeger de was deed, denk ik alleen maar: ‘Wat ben ik blij met mijn wasmachine!’

Verhalen van oudere generaties doen je inzien hoe we als mensheid onszelf ontwikkeld hebben in de loop der jaren. Het doet ons ook meer inzicht op over het gedachtegoed van oudere generaties en helpt ons de geschiedenis beter te begrijpen. Ik vind het heel jammer dat mijn kinderen straks geen verhalen over de Tweede Wereldoorlog uit eerste hand zullen horen. Alles wat zij straks weten hierover is uit de tweede hand of uit boeken en films, maar ik zal ze alles wat ik weet doorvertellen.

Jammer genoeg besef ik me nu pas hoe waardevol verhalen van oudere generaties zijn. Mijn eigen opa’s en oma’s zijn op één oma na, allemaal overleden. Ik had hun, nu ik ouder ben, nog zo veel meer willen vragen!

Ik hoop dat mijn ouders en Djurre’s ouders later ook verhalen zullen vertellen aan onze kinderen. En dat ik op mijn beurt weer verhalen kan vertellen aan mijn kleinkinderen. Ik ben benieuwd waar ze over zullen gaan… Sowieso de aanslag op de Twin Towers natuurlijk. En de komst van internet! Maar misschien ook wel de ontdekking van leven op een andere planeet?  Of een grote politieke gebeurtenis? Ik ben benieuwd wat onze toekomst nog brengen gaat. Heldhaftige verhalen over oorloog in elk geval niet. Hoop ik dan maar.

Vertellen/vertelden jouw opa en oma veel verhalen? Wat is jou daarvan bij gebleven? En als ze nog leven, vraag je dan wel eens naar hun verhalen?

21 reacties

Mare -

Wat een waardevolle blog. Soms huiver ik bij de gedachte dat er over een tijdje geen mensen meer zijn die de WO zelf hebben meegemaakt. Op mijn basisschool werd er uitgebreid aandacht besteed aan de WO en ik hoop dat dit ook op andere scholen zo is en ook zo zal blijven, want het is zo belangrijk om stil te staan bij het verleden.

Mama93 -

Mijn overgroot vader heeft 1e en 2de wereldoorlog meegemaakt. Die verhalen zijn verschrikkelijk om aan te horen. ; (

Alex -

Zo een leuke tekst! Mijn opa had ook allemaal grappige verhalen, die gewoon echt grappig waren, omdat hij altijd wel iets geks heeft verzonnen. Maar zijn verhalen over de oorlog waren ook super eng. Mijn andere opa mocht toen hij in een internaat zat (toen hij 11 was) zijn familie niet zien, voor meer dan één jaar omdat een aantal jongens op school ziek waren. Zijn ouders gingen achter het hekje staan en zwaaien. En later was hij zelf directeur van een school en daarover verteld hij ook de leukste dingen. Het is zo belangrijk om naar verhalen als deze te luisteren! :)

Amy -

Uren kon ik praten met mijn oma, ik vond het zo heerlijk om naar haar verhalen te luisteren. Vijf jaar geleden is ze helaas overleden maar enkele jaren daarvoor heb ik haar gevraagd een boek ‘Oma, vertel eens’ in te vullen. Een van mijn kostbaarste bezitten nu, want zoveel herinneringen!

Veronique -

Leuk artikel! Ik heb een tijdje bij oma en opa gewoond. Samen in bed en dan vertelde oma verhalen. Van de oorlog tot aan de avonturen die zij met haar zus beleefde. Oma is nu dementerend en kan zich niks meer herinneren. Daarom vertel ik de verhalen tegen oma. Altijd moet ze lachen!

Elly Kellner -

Ik heb nog de tekst van een dagboekje van mijn opa toen hij in een kamp zat tijdens de 2e wereldoorlog, dat ze soep kregen (heet water zonder iets eigenlijk) en hoe blij ze waren als er een keer een stukje aardappel in zat. Daar werd ik echt verdrietig van en besefte me hoe goed ik het heb.

Bij je stukje ‘boottocht naar Indië’ moest ik ineens denken aan de vluchtelingen uit Syrië die zulke vreselijke dingen hebben moeten doorstaan om levend bijv in Nederland te kunnen raken. Dit gebeurt nu, op het moment dat je dit leest, ook nog. Dat doet me beseffen dat het nog lang niet voorbij is en al lijkt ons eigen leven mooi en makkelijk, in onze directe omgeving zijn nog genoeg anderen die die verhalen meemaken in de realiteit van het nu. Voor hen is het nu waarschijnlijk heel surrealistisch en voor mij is het ver van mijn bed en ontastbaar. Ik hoop dat zij ook hun plekje mogen hervinden in de wereld en een stukje geluk vinden om uiteindelijk hun kleinkinderen te kunnen vertellen over hun ‘avonturen’. Een nare ervaring kan in de herinnering uiteindelijk een avontuur worden. Ik denk dat dat een overlevingsmechanisme is waar we als mens dankbaar voor mogen zijn, het is een geweldig redmiddel weet ik uit eigen ervaring ♥

♥ Ik stuur iedereen heel veel liefs ♥

Willemijn -

Mooi gezegd Elly, je hebt zo’n gelijk! Verdrietig dat er nog op zo veel plekken in de wereld oorlog is. :(

Kim -

Ik vind dit zo leuk om te lezen! Ik kan ook echt genieten van mijn opa en oma’s verhalen. Ik prijs ook echt van geluk dat mijn opa en oma mijn zoon nog mee kunnen maken.

Lotte -

Mooi onderwerp en mooi geschreven. Bijzondere verhalen heb je in de familie zitten. Klein puntje: het is ik besef dat of ik realiseer me, maar niet ik besef me 😉

T. -

Ik heb mijn opa van moeders kant en de beide oma”s niet meer meegemaakt. Opa had wel eens verhalen dat hij moeilijk aan eten kon komen en dat hij met moeite havermout heeft weten te bemachtigen . Een van zijn kinderen wou dat niet eten en zei dat hij er zo veel moeite voor had gedaan om aan eten te komen. Ze kregen ook voedselbonnen en daar zijn enkele van bewaard gebleven. Altijd als anderen iets lieten staan dan zei mijn opa dat er toen niets was. Tijdens de hongerwinter aten ze tulpenbollen en kwamen ze naar Friesland bij de boer in de hoop dat ze nog iets te eten hadden. Daar hadden ze meestal nog wel wat te eten. Ook als je het eten te min vond en liet staan dan zei mij opa dat er in de oorlog niets was. Dan vond opa je verwend en ontevreden. Hij heeft ook een gedicht geschreven over de oorlog. Ze moesten altijd om acht uur binnen zijn. De zus van opa zat altijd binnen te borduren. Dat borduurwerkje hebben we nog steeds want de zus van mijn opa toen heeft gemaakt. Ik heb ook wel eens gehoord dat er iemand bij de kapper is weggehaald door de Duitsers en is neergeschoten in een weiland. Mijn tante werkte toen in het ziekenhuis en toen hadden ze een list bedacht dat als de Duitsers binnen vielen dan zouden ze zeggen dat de onderduikers T.B.C. hadden. Ze hadden onderduikers onder hun hoede van wie ze zeiden dat die T.B.C. hadden maar dit hadden ze niet maar dat werd alleen gezegd om de Duitsers af te schrikken. . Hier waren de Duitsers heel bang voor en als ze dat zeiden dan maakten ze zich direct rechtsomkeerd. Het hele ziekenhuis werkte hier aan mee inclusief artsen en verplegend personeel. Sommige joodse mensen hebben ondergedoken gezeten in het mortuarium van het ziekenhuis met een etiketje om hun teen. Als de Duitsers binnen vielen dan lagen zij met een laken in het mortuarium en deden alsof terwijl zij springlevend waren zijn zij daar voor dood gehouden. . Ook hier hebben verplegend personeel en artsen aan mee gewerkt. Op die manier hebben ze de oorlog toch weten te overleven. Ook was er een film die heette Schindlers list en zoiets was dit ook.

Bianca -

De verhalen van mijn opa’s en oma’s koester ik in mijn hart en ook de verhalen van de opa’s en oma’s van mijn man zijn bijzonder. Mijn ene opa & oma hebben op hun zolder een Canadese piloot verborgen nadat zijn vliegtuig was neergestort en ze hebben altijd contact gehouden met hem na de oorlog. Ook verborg mijn opa waardevolle spullen onder de grond in hun tuin zodat de Duitsers ze niet afpakten om ze om te smeden voor kogels. Helaas is uiteindelijk alleen 1 kandelaar met 7 armen bewaard gebleven. Mijn moeder gebruikt hem nog elk jaar met kerst. Gisteren was het precies 75 jaar geleden dat er een vliegtuig neerstorte op het cafe waar de opa en oma van mijn man boven woonden. Ze konden ternauwernood ontsnappen. Mijn man heeft er ooit een boekje over geschreven en hij zei gisteren nog dat als zij dit niet overleeft hadden, hij en zijn vader er nu niet zouden zijn. Bizar hé hoe het leven kan lopen en hoe dicht leven en dood soms bij elkaar staan. Ik ben oprecht dankbaar voor al die heldhaftige mensen!

Loes -

Mooi artikel! Mijn oma vertelt ook altijd de mooiste verhalen, met name over toen mijn opa nog leefde. Dat vind ik altijd leuk om te horen, omdat ik hem nooit gekend heb.

Ju -

Heel fijn artikel dit! Ik herinner me ook dat we les kregen over de tweede wereldoorlog, maar dat ik me dan toch ook erg druk maakte over of ik al die jaartallen en namen wel kon onthouden voor het proefwerk een week later. Pas toen ik later in een museum een filmpje uit die tijd van een concentratiekamp zag, drong het tot me door hoe ontzettend gruwelijk het was. Nu kan ik nauwelijk bevatten dat die dingen daadwerkelijk gebeurd zijn, en inderdaad nog niet eens echt lang geleden.
Mijn opa´s en oma overleden toen ik jong was, mijn andere oma is nooit erg open geweest over haar verleden (en is een aantal jaar geleden ook overleden), dus ik heb eigenlijk geen herinneringen aan verhalen van hen. Nu ik dit lees, vind ik dat toch wel erg jammer, maar gelukkig zijn er veel boeken over geschreven die de verhalen uit eerste hand toch goed bewaren.

Ingrid -

Wow prachtig artikel en zo mooi geschreven! Een vriendin van mij máákt levensboeken (AE Levensboeken), echt heel bijzonder, en daar deed mij dit heel erg aan denken. Helaas is het vaak te laat om er achter te komen wat er vroeger allemaal afspeelde tussen en met onze opa’s en oma’s. Dus misschien toch leuk om een keer met een bakje thee of koffie naar opa en oma toe te gaan en al die spannende verhalen aan te horen:)

Malou | Blonde Blossom -

Wat een mooi artikel en wat maakten jouw opa en oma afschuwelijke dingen mee zeg! Mijn opa’s en oma’s zijn helaas niet van die vertellers. Mijn oma heeft in een Jappenkamp gezeten, dus die verhalen vertelde ze mij vroeger nooit. Later is ze daar wel mee begonnen, maar het zijn natuurlijk afschuwelijke verhalen. Eigenlijk moet ik ze er eens naar vragen! Malou x

S -

Wat een mooi artikel! Zelf heb ik helaas nooit veel verhalen gehoord van mijn opa’s en oma’s. Ze woonden allemaal in het buitenland en ik zag ze niet vaak als kind, en inmiddels zijn ze overleden. Gelukkig delen mijn ouders soms nog hun verhalen.

Mijn ouders zijn zelf gevlucht voor de oorlog in voormalig Joegoslavië. Ik weet nog precies het moment waarop ik ineens het besef kreeg wat dat inhield. Ik heb immens veel respect voor hoe hard mijn ouders gewerkt hebben om mij een mooie toekomst te bieden in Nederland. Soms is het moeilijk om te horen wat ze allemaal hebben meegemaakt, maar ik zie het als mijn taak om hun verhalen te horen en ooit misschien te delen met de rest van de wereld.

Wat een prachtig artikel Willemijn, zet me echt aan het denken :)

Kelly -

Het is mooi om te horen wat voor verhalen zij hebben en wij een beeld krijgen wat zij allemaal hebben meegemaakt. Maar inderdaad als je er nu over nadenkt lijkt het net een spannende film, gek is dat. Ik hoop dat ik later mooie verhalen mag vertellen !

Patricia -

Mooi artikel! Mijn ene oma overleed toen ik 4 jaar was, ik kan me haar niet herinneren. Haar man, mijn opa, was een afstandelijke man. Had graag verhalen van hem willen horen. M’n andere opa en oma woonde op Curaçao en heb ik, doordat ik in Nederland woonde, maar heel weinig gezien. Toen ik 12 was overleed mijn laatste opa. Gelukkig krijgt onze dochter heel veel mee van haar opa’s en oma’s!

IM -

In het kader van “overlappende belangen tussen verschillende generaties”: kunnen jullie niet een keer wat schrijven over het klimaat en de dingen die jullie zelf doen om zo min mogelijk aan verdere problemen bij te dragen? Lubach had er dit weekend een mooie aflevering over,
ik denk dat jullie een groot bereik hebben en mensen echt kunnen motiveren om een verschil te maken!

marije -

Ik had een intens close band met mijn oma en groot bewondering voor haar na alle verhalen die ze vertelde over vroeger. Hoe ze van Amsterdam naar Utrecht is gelopen toen ze moest vluchten met een peuter en een baby. Hoe ze zichzelf in leven hield. De verhalen van onderduikers. Verhalen die echt impact op mij hebben gemaakt

Femke -

Oh ja, heerlijk de verhalen van opa’s en oma’s van vroeger. Verhalen waarbij ik aan de lippen van vooral mijn opa’s hing. Als je er op latere leeftijd over na gaat denken zitten er nare en zielige verhalen tussen, maar het werd vroeger zo spannend verteld dat ik het helemaal geweldig vond.

Reageer ook