Zelfreflectie

We hebben het wel eens vaker in een video of een artikel over zelfreflectie. Het is iets wat vaak tijdens je studie aan bod komt en je leest het vaak in psychologie magazines. We beseften ons dat wellicht niet iedereen weet wat zelfreflectie is en wat het je kan opleveren. Zelfreflectie: hoe doe je dat?

Photo Credit: MOKI RIM via Compfight cc

Tijdens onze studie merkte ik dat veel studiegenoten totaal geen zin hadden in de lessen zelfreflectie. Ik had geen flauw benul wat ik kon verwachten en stapte er blanco in. Het bleek al snel dat zelfreflectie behoorlijk persoonlijk en emotioneel kon zijn, als je dat tenminste toe liet en er voor open stond. Ik denk dat velen het eng vinden om zich kwetsbaar op te stellen, zeker als er ook nog eens anderen bij zijn. Ik heb daar zelf niet zo veel moeite mee, ik vind het juist interessant en sta er heel open voor. Maar als je 2WMN al langer volgt, dan merk je waarschijnlijk wel dat Willemijn en ik het juist belangrijk vinden om over gevoelige onderwerpen te praten en over hoe wij daar in staan.

Als een van de weinigen vond ik zelfreflectie heel erg leuk en de zelfreflectielessen hebben mij juist enorm geholpen om verdriet uit het verleden te verwerken. Wat betekent zelfreflectie?

Zelfreflectie is het naar zichzelf kijken en daarbij het eigen handelen overdenken. Men houdt zichzelf als het ware een spiegeltje voor.

Dit figuurlijke spiegeltje voorhouden heeft als doel om bewust te worden van handelingen die zowel bewust als onbewust gemaakt worden. Bij zelfreflectie wordt er gekeken naar wat men goed en wat men minder goed kan. Over deze zaken wordt nagedacht en hierin worden oplossingen gezocht om minder goede kwaliteiten te verbeteren en goede kwaliteiten te behouden. Als een persoon op een juiste manier naar zichzelf kijkt, verduidelijkt hij of zij hiermee het zelfbeeld. Met een juist eigen zelfbeeld is het gemakkelijker om met toekomstige situaties om te gaan, aangezien er nagedacht is over het eigen handelen. Bij het competentiegericht leren in het moderne beroepsonderwijs speelt zelfreflectie een grote rol. Hierbij is een zekere mate van zelfreflectie namelijk vereist aangezien er de nadruk wordt gelegd op het eigen handelen. (Bron: Ensie). 

Dit is denk ik ook de reden dat niet iedereen zelfreflectie leuk vindt. Wat je in de spiegel ziet, kan soms vrij hard aankomen of zijn eigenschappen van jezelf die je absoluut niet leuk vindt. Zo’n confrontatie kan heel heftig zijn. Het is de kunst om hier niet negatief naar te kijken maar juist in te zien dat het goed is dat je jezelf bewust bent (geworden) van hoe jij bent. Pas als je dat accepteert, kun je ook besluiten of je er iets aan wilt doen en hoe je dat gaat doen of dat je er vrede mee hebt dat dit een eigenschap/kant van jou is.

Omdat wij werden opgeleid als therapeut, keken we vooral naar ons eigen handelen. Maar omdat we nog geen stage ervaring hadden, keken we vooral naar gebeurtenissen uit het verleden. Over een moeilijke situatie schreven we dan een reflectieverslag. Hier kregen we hele goede feedback op, waardoor je nog betere verslagen kon schrijven en je zo nog meer je gevoelens, gedachten en handelen op papier kon zetten.

Zo’n verslag bestond uit drie delen: A, B en C.

Deel A was een korte intro met een globale schets van de situatie. Hier kwam denken, voelen en handelen nog niet aan bod. Puur alleen een beschrijving van de situatie.

Deel B is het deel waar je reflecteert op deze situatie. Je legt uit wat er gebeurde. Daarna denk je terug aan deze situatie en schrijf je stap voor stap op wat je gedachtes waren, bijvoorbeeld: ‘Opeens nam mijn begeleider mijn hele therapie over. Ik dacht: ‘Wat gebeurt er en waarom doet ze dit? Zie je wel, ik ben toch nog niet goed genoeg.’ Je schrijft ook op wat dit deed met je gevoel, bijvoorbeeld: ‘Ik voelde me erg nerveus, geïntimideerd en onzeker.’ Het is trouwens nog best lastig om je gedachtes en gevoelens gescheiden op te schrijven en soms moet je daar goed over nadenken wat nu bij het denken hoort en wat bij het voelen.

Daarna beschrijf je wat er met jou gebeurd in zo’n situatie en wat je dus doet. ‘Ik heb dan de neiging om mezelf terug te trekken en de hele dag zo stil mogelijk te zijn.‘ Het mooie vind ik wat er dan komt. Je gaat dan proberen te zoeken naar oude patronen. Denk, voel en handel je vaker op deze manier en in wat voor situaties is dat? Is er wel eens een soortgelijke situatie geweest en wat dacht/voelde je toen en hoe handelde je?

In deel C kijk je naar de conclusie van je verslag. Wat voor conclusie kun je uit deze situatie en voorgaande situaties trekken over je denken, voelen en handelen en wat leer je daaruit over jezelf? Zou je hier een doel aan kunnen koppelen?

Misschien heeft diegene hier geleerd dat zijn/haar onzekerheid hem ontzettend in de weg zit. Het neemt zijn gedachten en handelen over en daaruit kun je ook concluderen dat het een rem kan zijn op je persoonlijke ontwikkeling. Diegene concludeert misschien ook wel dat hij/zij wel heel hard voor zichzelf is omdat hij/zij meteen slecht over zichzelf dacht. Waarom doet hij/zij dit, gebeurt dit vaker en in welke mate beperkt dat hem/haar?

Een doel zou kunnen zijn om juist te vragen aan de begeleider na de behandeling wat er wél goed ging en wat hij/zij volgende keer moet doen om zelf de hele behandeling te kunnen afhandelen. Of een doel kan zijn om van tevoren op maandag met de begeleider te bespreken bij welke behandelingen de begeleider in mag breken en bij welke niet en de begeleider pas achteraf  feedback mag geven.

Ik vind juist door op een gezonde, kritische manier naar jezelf te kijken je heel erg veel kunt leren over jezelf. Je zelfbeeld wordt zo steeds duidelijker, je leert steeds meer wie jij bent en dat vind ik zo leuk aan reflecteren en zelfreflectie.

Het was namelijk ook erg interessant als je anderen hielp in de klas om nieuwe inzichten te verwerven over zichzelf. Of als iemand jou hielp een nieuw inzicht te verwerven.

Bij reflectie bracht je namelijk openlijk een probleem in de groep en volgens een bepaalde reflectiemethode werd deze dan behandeld. Zo had je de roddelmethode en die vond ik nogal dubbel. Hij was stiekem wel grappig om te doen, maar ook wel heel eng en confronterend.

Een keer werd mijn inbreng aangepakt met de roddelmethode. Ik moest de situatie schetsen en aangeven wat mijn (hulp)vraag was en daarna moest ik aan de andere kant van de klas gaan zitten. De hele groep ging echter bij elkaar zitten om te ‘roddelen’ (of eigenlijk discussiëren) over mijn situatie. Dat was eigenlijk wel grappig, maar ik vond het ook wel heel naar om zo buitengesloten te worden. Ik moest alles aanhoren wat er gezegd werd over mij en ik mocht me op geen enkele manier mengen in hun gesprek. Dat is best wel lastig, want ze speculeren dan natuurlijk over alles en nog wat.

Ondertussen schrijf je op papier wat voor woorden of andere dingen je raken. De groep ‘roddelt’ ondertussen door en reflecteert over de situatie. Uiteindelijk komen ze tot een gezamenlijk advies voor je probleem/hulpvraag.

Daarna mag je terug in de groep komen en vertellen wat je geraakt heeft, wat opgevallen is en wat je van het advies vindt en of je er iets mee gaat doen. Het is een hele bijzondere en speelse methode en soms komen anderen tot bepaalde oplossingen of ideeën die je zelf nooit had bedacht.

Dan evalueer je met zijn allen het proces. Hoe is de roddelmethode verlopen? Wat heeft het de inbrenger opgeleverd?

Zo heb je tal van verschillende reflectiemethodes. Sommigen spreken mij meer aan dan andere maar ik heb hierdoor heel veel geleerd over mijn eigen denken, voelen en handelen en heb -al zeg ik het zelf- een heel goed zelfinzicht. Ik ken mezelf al behoorlijk goed en ik weet ook vaak waarom ik iets doe en of dat een positief/negatief oud patroon is dat ik vaker herhaal.

Soms vind ik het wel eens jammer dat ik nu geen reflectie/intervisie meer heb, want ik vond het niet alleen interessant om mijn eigen situaties onder ogen te zien maar ook die van anderen en hoe zij hierin stonden. Je leert mensen kennen op een heel ander vlak. Een reflectieles is me ontzettend goed bijgebleven, eentje waarbij we allemaal tranen met tuiten zaten te huilen. Het ging toen over dierbaren die we verloren waren. Het verbaasde me zo dat iedereen wel iets ergs had meegemaakt en dat schepte ook weer een band. Uiteindelijk sloten we het af met een beetje humor en zei ik nog droog: ‘Tja mensen, ieder huisje heeft zijn kruisje.’ Het leukste vond ik dat iedereen mijn uitspraak had gebruikt om hun reflectieverslag naar aanleiding van die bijeenkomst af te sluiten. We waren door die les allemaal een stapje dichterbij elkaar gekomen, terwijl we elkaar net een paar weken kenden.

Reflecteren op jezelf en je denken, voelen en handelen kan je veel brengen. En je hoeft er niet voor gestudeerd te hebben, je kunt altijd zelf thuis proberen een reflectieverslag te schrijven over een situatie waar je mee zit. Het is net een dagboek maar dan met bepaalde punten die je moet verwerken in je verslag. Je leert er echt een hoop van -vooral over jezelf-, dus als je het nooit hebt geprobeerd: doe het eens. Ik ben benieuwd welke inzichten het je brengt!

26 reacties

Do -

Martine, een super leerzaam artikel!
Goed dat je hier over schrijft!!

Rieke -

Dat lijkt me echt heel moeilijk, in de klas over van die persoonlijke dingen praten! Ik heb er trouwens totaal geen problemen mee dat dit artikel veel over ‘ik’ gaat. Dat maakt het juist persoonlijk. Het is toch ook jullie website, geen krant of tijdschrift ofzo?

Romy -

Hi Martine,
Om te beginnen een heel fijn en herkenbaar artikel. Even iets heel anders, ik wilde het al een tijdje vertellen maar vergat het steeds :). Van dat psychologie magazine dat je leest/ hebt gelezen hebben ze ook een site (http://www.psychologiemagazine.nl/web/Home.htm) . Je kan daar verschillende leuke testjes doen, onder andere veel met zelfreflectie. Heb je toch nog een soort van zelfreflectie les 😉 Misschien vind je het wat.
Liefs,

Evelien -

Leuk en interessant artikel! Ik vind het goed dat je naast te vertellen wat belangrijk aan reflectie is, ook meteen handvatten geeft om dit zelf eens op te pakken. Ik ben nu van plan wat vaker aan het eind van de dag eens terug te kijken op situaties, en mijn handelen daarbij ook even onder de loep te nemen.

Dankjewel :)!

Mare -

Dit is echt een pareltje! PRACHTIG geschreven.

Denise -

Als docent in opleiding moet ik maar al te vaak reflecteren! Soms zoveel dat je er af en toe gek van wordt, maar achteraf zie en merk je dat je er altijd wel iets van leert.

Kirsty -

Interessant onderwerp! Ik vind zelfreflectie wel heel belangrijk, maar het valt mij op dat veel mensen het juist niet interessant vinden, misschien ook wel deels omdat het zo confronterend kan zijn.

Martine -

Dat denk ik ook en niet iedereen voelt zich ook comfortabel in een groep. Misschien nemen ze dan een wat nonchalante houding aan en zeggen mensen dat ze het niet interessant vinden, terwijl ze in werkelijkheid misschien onzeker zijn om zich kwetsbaar op te stellen? Dat is mijn speculatie haha 😉

Audrey -

Leuk om hier een artikel over te schrijven! Bij mij gaat zelfreflectie meestal in mijn gedachten, zonder dat ik het opschrijf. Die roddelmethode lijkt me lastig, om dan je mond te moeten houden, maar het zorgt er wel voor dat je niet in de verdediging kan schieten en écht moet luisteren.

Martine -

Ja, het is een hele bijzondere methode en soms hoor je dingen die je zelf nooit zo zou bezien en dat geeft soms leuke nieuwe inzichten!

Rosanne -

Mooi artikel! Ik ben nu tijdens mijn studie bezig met zelfreflectie en wat je zegt, ondanks dat het soms confronterend kan het je wel helpen om verder te gaan en te groeien als persoon.

Vera -

Martine, ik ben blij dat je Willemijn zo aanvult maar jouw manier van schrijven is zo..Ja..anders dan Willemijn! Bij haar lees je lekker weg en bij jou is alleen alleen maar ‘ik, ik, ik’. Als volwassen vrouw zou je toch wel weten dat er meer bestaat dan alleen over jezelf praten? Ik hoop dat jou schrijf manier veranderd, want niet alleen ik maar nog meer mensen lezen alleen de artikelen van Willemijn.

Martine -

Ik schrijf graag vanuit mijn eigen gevoel en denken, een ander schrijft het liever algemener op en dat is nu eenmaal niet mijn stijl. Daarnaast bezoek je ook een persoonlijke blog waarbij het mogelijk is dat je een schrijfstijl als de mijne tegen zult komen. Ik vind het ook vreemd dat je mijn schrijfstijl associeert met ‘het zijn van een volwassen vrouw’. Dat vind ik nogal beledigend. Ik ben ook benieuwd welke ‘andere mensen’ je bedoelt, want je bent de eerste die dit zegt. En als dat zo is, dan slaan jij en zij toch lekker mijn artikelen over :) ? Genoeg leesvoer!

peppie -

Wat een rare reactie van Vera zeg…en zij is dan wel een volwassen vrouw, kom op zeg!
Ga zo door Martine! Ik vind jouw schrijfstijl zeer prettig, anders dan die van Willemijn ja maar dat mag toch ook…jullie website heet niet voor niks 2WMN!!!!

Maria -

Ik reageer eigenlijk niet (vaak).
Maar heb hier een aanvulling op.

Bij bepaalde opleidingen ( zoals de sph) leer je al je verslagen in de ‘ik’ vorm schrijven.
Als je = ik dus, had opgeschreven… Wij gaan, je kan ook…, men vind….enz kreeg je gewoon je verslag terug.
Met als opmerking erbij: over wie gaat het?…..

Uiteindelijk leer je op deze manier om al je ervaringen vanuit de ‘ ik’ vorm op te schrijven.
Ik vind dat….ik heb geleerd…..ik deed dit op deze manier…enz.
Dat is niet onvolwassen of egoïstisch, maar iemand anders vind of denkt het op een andere manier, dus vandaar dat je leert om alles te beschrijven vanuit je eigen perspectief

Judith -

Ik vind het juist zeer professioneel dat je vanuit de ik-vorm schrijft. Praat nooit over anderen, je kunt een boodschap vanuit een ander nooit goed overbrengen. En toevallig gaat het bij reflectie ook altijd over je ‘ik’. Blijf maar lekker persoonlijk hoor: professioneel en volwassenen!

Anne -

Hoi Vera,

En ik ben blij met Martine, dat ze zich zo kwetsbaar op durft te stellen in artikelen en daarnaast ook heel netjes met jouw botte reactie omgaat. Smaken verschillen, en er zullen vast mensen zijn die liever een artikel van de een boven de ander verkiezen, maar dat heeft niks met schrijftalent of volwassenheid te maken.

Martine, blijf lekker zo schrijven, ik vind het altijd heel leuk en herkenbaar om te lezen, en stoor me nooit aan ‘ik’, je vertelt toch ook je eigen ervaringen, dan is het logisch dat daar vaak ‘ik’ in voorkomt.

Liefs,
Anne

Martine -

Dat leek mij persoonlijk ook logisch aangezien het over zelfreflectie gaat, maar weer wat geleerd: niet iedereen ziet dat zo of beziet de ik-vorm als onvolwassen/egoïstisch. Ik snap op zich wel dat het zo over kan komen, maar het is inderdaad wat Maria hierboven ook al aangeeft de manier waarop je leert schrijven tijdens je studie.

Linda -

Ik kan het niet laten om toch even te reageren dat jullie allebei gewoon zo leuk zijn en schrijven. Net het feit dat jullie uniek zijn maakt het zo leuk! Ik volg jullie graag in elk geval en aan het aantal volgers te zien, ben ik niet de enige :)

Manouk -

Wat een gemene reactie van Vera zeg! En blijkbaar leest ze stiekem toch ook jouw artikelen Martine, anders zou ze hier niet reageren 😉 Ik hoop in ieder geval dat je hier geen seconde van wakker ligt, want juist het schrijven vanuit je eigen gevoel en beleving siert je. Ga zo door!

Janneke -

Vera, het is natuurlijk je goed recht de artikelen van Martine over te slaan en een voorkeur of mening te hebben, maar een voorkeur voor iets maakt iets anders niet gelijk “fout” of “slecht” en vice versa. Jouw reactie zegt op geen enkel vlak iets objectiefs over de kwaliteit van Martine’s artikelen. Het zegt alleen iets over jou en jouw manier van communiceren. Misschien kun je het artikel nog eens bekijken en je dan concentreren op de inhoud. Wie weet steek je er wat van op.

Lindsey Beljaars -

Ik vind het een prachtig onderwerp. Zelfreflectie vind ik heel interessant en heel belangrijk. Wel kan ik dit denk ik beter één-op-één in plaats van in een groep.

Margot -

Weer een mooi onderwerp! Ik heb tijdens mij studie niet aan zelfreflectie gedaan, maar gesprekken met mijn vriend zijn ook heel nuttig.

Liset - Beautydagboek -

Ik vind zelfreflectie heel goed en ook nuttig, maar ik zou het denk ik niet goed kunnen in een groep. Ik vind één-op-één contact veel prettiger en daarin zou ik me bloot kunnen geven en open kunnen stellen, maar zulke persoonlijke dingen in een groep doen, zou ik niet fijn vinden. Een mooi artikel Martine, leuk dat je dit bespreekt.

Debby -

Mooi artikel. Ik vond die lessen ook niet zo leuk, maar dat komt omdat feedback krijgen inderdaad niet altijd even leuk is (nou moet ik zeggen dat het ook ligt aan de manier waarop die geformuleerd wordt). Voor mij helpt mediteren heel erg om beter inzicht te krijgen in mijn eigen gekke gedachtekronkels, en ook om daar niet te oordelend naar te kijken. Natuurlijk is er altijd ruimte voor verbetering, maar je moet jezelf ook kunnen omarmen zoals je bent.

Natasja -

Ik heb niet het hele artikel gelezen. Daar vond ik hem te lang voor. Wel mijn complimenten dat jullie dit onderwerp op jullie blog voorbij laten komen. Zelfreflectie is super belangrijk. Bij alles wat je doet, terug kijken naar jezelf. Je kunt er alleen maar veel van leren en door groeien. Meer mensen zouden dit moeten doen.

Reageer ook